Human Centric Lighting

“Back to the future”: Verlichting waarbij de mens centraal staat

De uitvinding van kunstlicht heeft een maatschappelijke revolutie ontketend. Het zorgde ervoor dat mensen meer tijd binnenshuis gingen doorbrengen en dat werk- en schooltijden werden uitgebreid en het nachtleven doorging tot lang na zonsondergang. Het leven van nu zou onmogelijk zijn zonder licht. Nu er nieuwe technologieën aan de horizon gloren en nu we een beter begrip hebben van de manier waarop licht van invloed is op menselijk gedrag, zouden wij klaar kunnen zijn voor het volgende tijdperk van verlichting. We spraken met Annette Steinbusch, voorzitter van de werkgroep Human Centric Lighting bij LightingEurope om te ontdekken wat de toekomst voor ons in petto zou kunnen hebben.

“De mens leeft al miljoenen jaren op de planeet Aarde en is geëvolueerd onder patronen van natuurlijk licht,” verklaart Steinbusch. En toch, heeft kunstlicht ons in een relatief zeer kort tijdsbestek – rond de 150 jaar – losgekoppeld van de natuurlijke omgeving en natuurlijk licht. Het is deze koppeling die Annette Steinbusch en de Human Centric Lighting groep willen proberen te veranderen: “Wij willen het bewustzijn van het belang van licht aanwakkeren,” vertelt zij ons, “om ervoor te zorgen dat mensen licht niet langer als vanzelfsprekend beschouwen of als basisgoed behandelen.”



De invloed van licht

Licht kan veel meer dan alleen dingen zichtbaar maken,” zegt Steinbusch, “het maakt ook krachtige effecten op de mens mogelijk die niets met zien te maken hebben. Het kan cognitieve handelingen verbeteren, mensen energie geven, de alertheid vergroten en mensen laten ontspannen.” De niet-visuele effecten worden beïnvloed door veranderingen in de intensiteit en kleurtemperatuur van licht; precies het soort variaties waar het moderne verlichting vaak aan ontbreekt. Neem eens een kantooromgeving als voorbeeld. Hier is het normaal om een hele dag door te brengen in dezelfde verlichting. Een vergelijkbare situatie doet zich ook algemeen voor in scholen, ziekenhuizen en winkels.

Jarenlang bestond er geen voor de markt bruikbare technologie die de aanwezige kennis over en het begrip van lichtinvloeden op de mens ondersteunde. Dit is nu aan het veranderen. “Tegenwoordig zijn er meer manieren om verlichting te sturen dan ooit tevoren,” zegt Steinbusch, “met LEDs en apps kunnen we verlichting afstemmen, de intensiteit laten variëren, de richting veranderen, de kleur aanpassen, de lijst is nog veel langer!” Eenvoudig gesteld: kunstlicht kan de zon nu nauwkeuriger nabootsen en patronen terugbrengen die natuurlijk licht dichter benaderen.


Verlichting waarbij de mens centraal staat

De term Human Centric Lighting wordt door heel Europa gebruikt, in alle talen. “Hij ontstond uit een proces waarin werd gezocht naar een titel die de gezondheid, het welzijn en het prestatieperspectief van licht zou omvatten – maar ook de visuele, biologische en emotionele voordelen zou introduceren,” legt Steinbusch uit. In wezen moest het begrip te onderscheiden zijn van normale verlichting en duidelijk voor iedereen die in de industrie en op gerelateerde beleidsgebieden werkt. “Het gebruik van dezelfde term in alle Europese landen garandeert dat we allemaal over hetzelfde onderwerp praten.”

Human Centric Lighting kan worden toegepast in diverse velden “van scholen en ziekenhuizen, tot kantoren, productielocaties en particuliere woningen”. In termen van gezondheidszorg heeft onderzoek bijvoorbeeld uitgewezen dat het gebruik van verlichting die dichter bij natuurlijke verlichting in de buurt komt, een belangrijke rol zou kunnen spelen in de verzorging en genezing, door het herstellen van de slaappatronen of het verbeteren van de eetgewoonten. Op scholen zouden zowel leerlingen als docenten ook kunnen profiteren. Terwijl hogere verlichtingsniveaus de concentratie blijken te verbeteren, kan minder verlichting een rustige omgeving creëren ter ontspanning.

Elders zijn de mogelijkheden van Human Centric Lighting ook aangesneden door atleten, in het bijzonder door hen die in de wintermaanden trainen en energie nodig hebben, of die regelmatig reizen en last hebben van jetlags. Er wordt ook onderzoek verricht naar de toepassing ervan voor de ruimtevaart.


Een kwestie van een generatie

“Het is moeilijk te voorspellen hoe trends in het echte leven zullen uitpakken,” vertelt zij ons, maar er zijn bepaalde factoren die volgens haar de verandering kunnen stimuleren. Één daarvan is de jongere generatie. “Jonge mensen doen alles met hun smartphone,” merkt zij op, “zij willen ook hun omgeving veel sterker sturen en zijn minder bang voor alles wat digitaal is.” In een andere leeftijdscategorie suggereert zij dat de stijgende pensioenleeftijd, gecombineerd met de onvermijdelijke verslechtering van het gezichtsvermogen door het klimmen der jaren, de vraag naar een betere kwaliteit verlichting op de werkplek ook zal doen toenemen.

“Als je naar het verleden kijkt, zie je dat voor alle grote veranderingen een generatie nodig was voordat mensen eraan gewend waren,” mijmert zij. “Misschien wordt Human Centric Lighting algemeen gangbaar over 25 jaar – helaas heb ik geen glazen bol.”